Fróðleikur · Breytingaskeið
Breytingaskeiðið saman: hvernig pör komast vel í gegnum það
Breytingaskeiðið er ekki sjúkdómur heldur æviskeið – en æviskeið sem getur ruglað margt: tíðahringinn, svefninn, skapið, nándina. Þeim sem takast á við það saman í stað þess að þegja yfir því gengur það yfirleitt betur.
Í stuttu máli
- Breytingaskeiðið (perimenopause) er umbreytingartíminn þegar tíðahringurinn verður óreglulegur; tíðahvörf eru síðustu blæðingarnar.
- Einkennin eru mjög ólík – allt frá því að vera varla merkjanleg til þess að vera mjög íþyngjandi.
- Makinn hjálpar mest með þekkingu, þolinmæði og því að létta undir í verki – ekki með sjúkdómsgreiningum.
- Fram að tíðahvörfum er þungun áfram möguleg.
Hvað gerist á breytingaskeiðinu
Á breytingaskeiðinu breytist hormónajafnvægið og eggjastokkarnir framleiða smám saman minna af hormónum. Breytingaskeiðið (perimenopause) er umbreytingartíminn þegar tíðahringurinn verður óreglulegur. Tíðahvörf eru síðustu blæðingarnar – þau er aðeins hægt að staðfesta eftir á, þegar engar blæðingar hafa komið í heilt ár.
Samkvæmt breska heilbrigðiskerfinu NHS verða tíðahvörf yfirleitt á aldrinum 45 til 55 ára, en þau geta líka orðið fyrr. Austurríski heilsuvefurinn nefnir 51 ár sem meðalaldur.
Dæmigert fyrir breytingaskeiðið eru tíðahringir sem missa sinn vanalega takt: stundum styttri, stundum lengri, stundum meiri blæðingar, stundum minni – allt að því að blæðingar láti á sér standa.
Hvað getur breyst
Meðal þekktustu einkennanna eru hitakóf og nætursviti. NHS nefnir auk þess meðal annars svefnvanda, pirring, skapsveiflur, kvíða, einbeitingar- og minnisvanda („heilaþoku“), liðverki, þurrk í leggöngum og minni kynlöngun.
Hversu sterkt þetta allt verður er mjög mismunandi. Austurríski heilsuvefurinn lýsir eins konar þriðjungsreglu: um þriðjungur kvenna hefur mikil einkenni, þriðjungur miðlungs og þriðjungur varla nokkur.
Af hverju þetta snertir líka sambandið
Sá sem sefur illa er viðkvæmari yfir daginn. Sá sem finnst hún framandi í eigin líkama dregur sig stundum í hlé. NHS bendir sérstaklega á að einkennin geti líka haft áhrif á sambönd, fjölskyldulíf og vinnu.
Fyrir makann er oft erfitt að lesa í þetta: Er það út af mér? Aðstæðunum? Eða „hormónunum“? Einmitt þessi ágiskun leiðir auðveldlega til misskilnings – á báða bóga.
Það sem makinn getur gert
- Kynna sér málið. Að vita hvað breytingaskeiðið þýðir dregur úr miklu óöryggi. En: að kynna sér málið er ekki það sama og að sjúkdómsgreina.
- Spyrja í stað þess að giska. „Hvernig gengur þér með þetta núna?“ er betra en „Þetta er örugglega breytingaskeiðið“.
- Létta undir í verki. Svalara svefnherbergi, tvær sængur í stað einnar sameiginlegrar, meiri hvíld eftir slæmar nætur – oft eru það litlir hlutir.
- Sleppa bröndurunum. Grín um „breytingaskeiðið“ er sjaldan jafn fyndið og það á að vera.
- Sýna sjálfum sér þolinmæði. Líka sem maki máttu vera óviss. Að segja það hreint út hjálpar meira en þögn.
Hvernig þið talið um þetta – líka um nánd
Breytingaskeiðið er enn feimnismál hjá mörgum pörum – sérstaklega þegar kemur að kynlífi. Samt getur einmitt opið samtal létt á pressunni: Hvað er gott núna, hvað ekki? Hvað óskið þið ykkur bæði? Líkamleg einkenni eins og verkir við samfarir eru ekki eitthvað sem maður á „bara að þola“ – þar er kvensjúkdómalæknir rétti aðilinn til að leita til.
NHS mælir líka með að tala við aðra sem upplifa svipað – fjölskyldu, vinkonur, samstarfskonur. Þið þurfið ekki að leysa þetta ein.
Fyrir daglegt líf
Auk svefns, hreyfingar og slökunar nefnir NHS við hitakófum léttan fatnað, svöl herbergi og að forðast persónulega kveikjur eins og sterkan mat eða koffín. Hvað af þessu hjálpar ykkur finnið þið best út með því að prófa.
Óreglulegur tíðahringur: skipuleggja með tímabilum í stað dagsetninga
Þegar tíðahringurinn verður ófyrirsjáanlegri finnst mörgum konum blæðingarnar koma sér í opna skjöldu. Það hjálpar að halda áfram að skrá – ekki til að fá nákvæma dagsetningu heldur til að sjá raunhæft tímabil og endurtekin mynstur. Hvernig fasar tíðahringsins tengjast almennt er útskýrt í Fasar tíðahringsins á einfaldan hátt.
Mikilvægt: Fram að tíðahvörfum er þungun áfram möguleg. Heilsuvefurinn bendir á að aðeins megi hætta á getnaðarvörn þegar meira en ár er liðið án blæðinga – ræðið það við lækni ef þið eruð í vafa.
Hvenær er gott að leita ráða hjá lækni
Láttu lækni skoða einkennin ef þau reyna mikið á þig eða ef þú ert óviss um hvaðan þau koma. NHS nefnir líka nokkrar aðstæður sem ætti að láta athuga, til dæmis hjartslátt, greinilega meiri blæðingar en áður eða hvers kyns blæðingu eftir að engar blæðingar hafa komið í heilt ár.
Og svo er það hin hliðin: Heilsuvefurinn lýsir tímanum eftir breytingaskeiðið líka sem æviskeiði með nýju frelsi. Mörg pör upplifa að þau færast einmitt nær hvort öðru á þessum tíma. Hvaða app getur stutt ykkur í því lesið þið í Tíðahringsapp fyrir pör: hvað skiptir máli.
Algengar spurningar
Hvenær hefst breytingaskeiðið?
Það er einstaklingsbundið. Tíðahvörf, þ.e. síðustu blæðingarnar, verða samkvæmt NHS yfirleitt á aldrinum 45 til 55 ára; breytingaskeiðið kemur á undan þeim. Dæmigert fyrsta merki er tíðahringur sem verður sífellt óreglulegri.
Hve lengi varir breytingaskeiðið?
Mjög mismunandi. Einkenni geta komið fram í nokkur ár og breyst með tímanum. Eftir tíðahvörf dvína mörg einkenni smám saman.
Hvernig get ég stutt konuna mína á breytingaskeiðinu?
Kynntu þér málið, spurðu í stað þess að giska og léttu undir í verki – til dæmis eftir slæmar nætur. Brandara um breytingaskeiðið er betra að sleppa.
Er hægt að verða ólétt á breytingaskeiðinu?
Já. Fram að tíðahvörfum er þungun möguleg. Spurningar um getnaðarvarnir á þessu tímabili er best að ræða við kvensjúkdómalækninn þinn.
Þessi grein veitir almennar upplýsingar fyrir daglegt líf og sambandið. Hún er ekki sjúkdómsgreining og kemur ekki í stað ráðgjafar læknis eða sálfræðings. Ef einkennin eru mikil skaltu láta lækni skoða þau. Ovulyx er ekki lækningatæki og ekki getnaðarvörn.